Naukowcy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie w 2026 roku prowadzą prace nad nowymi odmianami derenia przystosowanymi do chłodniejszych rejonów Polski i testują je w warunkach północno‑wschodnich. Badania koncentrują się na zwiększeniu plenności, wydłużeniu okresu zbiorów oraz ułatwieniu mechanizacji zbiorów, co ma znaczenie dla komercyjnej uprawy. Wstępne nasadzenia prowadzone są m.in. w rejonie Lubawy, gdzie oceniana jest odporność krzewów na niskie temperatury i lokalne warunki glebowe. Celem jest stworzenie odmian dających stabilne plony w klimacie, który do tej pory ograniczał niektóre gatunki sadownicze.
W badaniach 2026 zwraca się uwagę na cechy agrotechniczne i konsumenckie owoców; owocuje do 150 lat, odporna na choroby i nawet 100 kg z krzewu to kluczowe zalety, które zwiększają atrakcyjność uprawy dla gospodarstw. Dereń ma wysoką zawartość witamin (m.in. C i A), żelaza oraz minerałów, co przekłada się na rosnące zainteresowanie przetwórstwem i produktami „superfood”. Nowe odmiany, takie jak roboczo oznaczone „adrianna” i „korto”, są porównywane z ugruntowanymi typami (np. cynober, elegante) w kontekście plenności i jakości owoców.
W praktyce sadowniczej cechy odmian wpływają na sposób prowadzenia plantacji: dereń można formować zarówno jako krzew, jak i jako drzewo, co ułatwia zbiór mechaniczny i ogranicza koszty pracy. Zróżnicowany czas dojrzewania nowych odmian umożliwia rozłożenie zbiorów nawet na około trzy miesiące, co poprawia logistykę i zmniejsza ryzyko strat przy dużych plonach. Przy planowaniu uprawy istotne jest dopasowanie stanowiska — roślina preferuje miejsca słoneczne oraz gleby o odczynie zbliżonym do zasadowego — a także przygotowanie systemu zbioru i przetwórstwa.
Wydłużony okres zbiorów, ułatwiający gospodarkę surowcem i sprzedaż.
Możliwość mechanizacji dzięki formowaniu drzewiastemu i zwartej koronacji.
Szerokie możliwości przetwórstwa: mrożenie, dżemy, koncentraty i produkty prozdrowotne.
Naturalna odporność ograniczająca nakłady na ochronę fitosanitarną.
Dla rolników praktyczne zalecenia obejmują wybór stanowiska i przygotowanie gleby: preferowany jest teren dobrze nasłoneczniony i przepuszczalny oraz gleba o pH neutralnym do zasadowego (powyżej 7), co może wymagać wapnowania w rejonach kwaśnych. Nawadnianie w pierwszych latach oraz nawożenie zbilansowane pod potas i fosfor zwiększy rozkrzewienie i wielkość owoców; jednak pełne zalecenia agrotechniczne będą dopracowywane wraz z wynikami badań polowych. Plantacje formowane na prowadzeniu drzewiastym ułatwiają zastosowanie maszyn do zbioru i ograniczają pracochłonność pielęgnacji.
Przetwórstwo i marketing stwarzają dodatkową wartość; uczelniane laboratoria opracowały receptury dżemów z derenia bez sztucznych zagęszczaczy oraz analizują właściwości prozdrowotne koncentratów, co może przyspieszyć wprowadzenie produktów na rynek. Rosnące zainteresowanie produktami funkcjonalnymi stwarza niszę dla ekologicznych i lokalnych przetworów z derenia oraz dla mrożonek dostarczanych do przemysłu spożywczego. W perspektywie 2026–2028 kluczowe będzie zbudowanie łańcucha wartości: od materiału szkółkarskiego przez demonstracyjne plantacje do przetwórni i kanałów sprzedaży.
Rekomendowane kroki dla producentów i badaczy obejmują pilotażowe nasadzenia, ocenę ekonomiki i współpracę z sektorem przetwórczym:
Założenie demonstracyjnych plantacji w różnych typach gleb i klimatu, aby zebrać lokalne dane o plonowaniu.
Przeprowadzenie analiz opłacalności (koszty założenia, zbiory mechaniczne, przetwórstwo, przychody) przed większą skalą uprawy.
Współpraca z doradztwem rolniczym i jednostkami badawczymi w celu upowszechnienia sprawdzonych praktyk agrotechnicznych i materiału rozmnożeniowego.
Podsumowując, rozwijane w 2026 odmiany derenia mogą stanowić opłacalną alternatywę dla niektórych upraw sadowniczych, zwłaszcza na obszarach o chłodniejszym klimacie, jeśli zostaną dopracowane aspekty materiału szkółkarskiego, mechanizacji zbiorów i kanałów zbytu. Kolejne sezony prób polowych oraz współpraca z przetwórcami będą decydujące dla skali wdrożeń i ekonomicznego sukcesu tej kultury w Polsce.
Zdjęcie - pliki.portalspozywczy.pl
