Op Tholen pompen akkerbouwers zoet water uit het Volkerak-Zoommeer om jonge gewassen tijdens de huidige droogte te beregenen. De bovenste laag kleigrond droogde zo sterk uit dat vroege worteltjes moeite hadden met wortelschieten; een lokale bui van 18 mm maakte het herstel mogelijk voor veel planten. De familie Ten Cate bewerkt ongeveer 100 hectare met uien, wortelen, aardappelen, suikerbieten, tarwe en graszaad en werkt zes dagen per week met vaste en flexibele krachten om verliezen te beperken.
Volgens boer Hendrik Jan ten Cate, die tevens bestuurder ‘bodem en water’ is bij ZLTO (met 13.000 aangesloten boeren in Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Gelderland), is de kuststrook kwetsbaar omdat grondwater zouter is geworden en droge voorjaren die verzilting verergeren. Op Tholen hebben 240 boeren nu toegang tot drie klassen water, met tarieven van 60, 40 en 20 euro per hectare afhankelijk van kwaliteit, een regeling die via het waterschap loopt en jaarlijks als extra heffing wordt geïnd. Ten Cate beschrijft dat wind en droogte bovenin de grond zaden en prille gewassen weg kunnen nemen, waardoor beregening en bodemmaatregelen essentieel zijn voor herstel.
Waterbeheer en hergebruik
Op Tholen en in de regio wordt niet alleen oppervlaktewater ingezet; boeren experimenteren ook met industrieel spoelwater. Conservenfabriek Coroos levert bijvoorbeeld spoelwater dat voor beregening wordt gebruikt en in andere regio's bestaat het project 'Boer Bier Water' waarbij spoelwater van bierflesjes richting landbouw stroomt. Volgens Ten Cate werkt hij met waterschappen aan zuivering van afval- en rioolwater zodat het bruikbaar wordt voor akkerbouw, maar daarbij blijft één technisch knelpunt gelden: medicijnresten moeten uit het water worden verwijderd voordat het veilig kan worden ingezet.
Volgens Ten Cate en zijn collega’s ligt er ook veel potentie in rassenontwikkeling en nieuwe kastechnieken. Wageningen University doet onderzoek naar soorten die beter tegen droogte en ziekten kunnen; traditionele veredeling duurt lang, en crispr-cas wordt gezien als een methode om sneller droogteresistente rassen te ontwikkelen. Ten Cate zegt dat hij hoopt dat er binnen enkele jaren rassen beschikbaar zijn die minder water nodig hebben.
Volgens Ten Cate is hij niet pessimistisch over de landbouw: Nederlandse boeren hebben volgens hem veel kennis van bodem en water en passen systemen en technologieën aan om met veranderend klimaat om te gaan. Praktische stappen — pompen van zoet oppervlaktewater, hergebruik van industriewater en gerichte veredeling — vormen volgens hem de kern van de aanpassing op korte en middellange termijn.
Foto - www.nrc.nl
