Nederlandse aardappeltelers hebben naar schatting nog circa 500.000 ton aardappelen zonder duidelijke bestemming in bewaarschuren, en volle schuren gecombineerd met stagnerende afzet zetten hun bestaanszekerheid onder druk. De aanwezige voorraad en beperkte afzet creëren directe risico's voor inkomsten en bedrijfscontinuïteit.
Volgens de LTO-werkgroep Consumptieaardappelen en Uien (WCU), onderdeel van de LTO-vakgroep Akkerbouw, verandert het langjarige patroon van uitbreiding en stabiele afzet richting een situatie met meer concurrentie en risicoverdeling, aldus werkgroepvoorzitter Hendrik Jan ten Cate. 'Het gesprek gaat steeds minder over groei en steeds vaker over concurrentie, risicoverdeling en het beperken van schade binnen de keten', zegt Ten Cate en hij benadrukt dat telers een sterkere positie in de keten nodig hebben.
Contracten en prijsvorming knelpunt
Veel telers ervaren dat zij afhankelijk zijn van een beperkt aantal afnemers en daardoor weinig onderhandelingsruimte hebben; de WCU vraagt nadrukkelijk aandacht voor eerlijke contractvoorwaarden en een betere balans tussen teler en afnemer. In de fritesaardappelsector wordt een deel van het volume gecontracteerd, maar de uiteindelijke prijs wordt regelmatig tijdens het seizoen of zelfs achteraf vastgesteld, wat volgens de werkgroep tot een ongelijke positie leidt omdat telers dan geen onderhandelingspositie meer hebben. Transparantie en overleg moeten volgens de WCU het uitgangspunt zijn, en prijsafspraken die niet vooraf vastliggen moeten via een transparante werkwijze of in overleg met de akkerbouwer of producentenorganisatie tot stand komen.
Afnemers hanteren gelijke of aangescherpte kwaliteitseisen bij een groot aanbod, waardoor telers extra risico's dragen terwijl contracten daar lang niet altijd naar zijn ingericht. Ten Cate stelt dat er bij moeilijke omstandigheden ruimte moet zijn in afspraken over kwaliteit en levering, en dat de keten meer risicoverdeling nodig heeft om schade te beperken.
De druk op telers neemt bovendien toe door oplopende teeltkosten als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen; voor de aardappelteelt noemt de WCU een gemiddelde kostprijsstijging van 324 euro per hectare alleen al door hogere dieselprijzen. Dit effect varieert per bedrijf, onder meer door verschillen in droogte en de noodzaak tot beregenen, en veel agrarisch ondernemers kunnen deze extra kosten niet doorberekenen richting afnemers.
Op Europees niveau groeit de aandacht voor de positie van boeren in de voedselketen: de Europese Commissie werkt aan een herziening van de richtlijn tegen oneerlijke handelspraktijken (UTP-richtlijn), een ontwikkeling die volgens de WCU mogelijk consequenties heeft voor contractuele bescherming van telers. LTO en BO Akkerbouw waarschuwen daarnaast recent voor de risico's verbonden aan onverkochte partijen en wijzen erop dat bij uitrijden op land of andere oplossingen de geldende regels en richtlijnen strikt moeten worden gevolgd.
Foto - www.nieuweoogst.nl
