Badania przeprowadzone w 2026 roku wykazały obecność mykotoksyn w badanych roślinnych alternatywach mięsa i napojach roślinnych, obejmujących 212 produktów dostępnych na rynku. Badanie objęło m.in. burgery roślinne, wegańskie kiełbaski oraz mleka roślinne na bazie owsa, soi i orzechów, a w każdej analizowanej próbce stwierdzono obecność przynajmniej jednej z badanych 19 mykotoksyn. Wszystkie próbki zawierały mykotoksyny, choć ich poziomy w większości przypadków mieściły się poniżej obowiązujących norm unijnych.
Zakres i skala badań
Zespół naukowców z uniwersytetów współpracujących przy badaniu przeanalizował surowce i gotowe produkty, koncentrując się na typowych składnikach stosowanych w produkcji żywności roślinnej. W ocenie uwzględniono różne klasy mykotoksyn pochodzących od pleśni atakujących zboża, nasiona i rośliny strączkowe zarówno w polu, jak i w magazynowaniu. Wyniki wskazują na szerokie rozprzestrzenienie zanieczyszczenia, choć poziomy poniżej norm UE sugerują, że obecne systemy kontroli pozwalają ograniczyć ostre ryzyko.
Źródła zanieczyszczeń i czynniki agronomiczne wpływające na obecność mykotoksyn obejmują warunki pogodowe podczas wegetacji, praktyki zbioru oraz sposób przechowywania surowców. Zboża, nasiona i rośliny strączkowe są podatne na porażenie przez grzyby produkujące mykotoksyny, zwłaszcza przy wysokiej wilgotności i niewłaściwym suszeniu. Rolnicy i dostawcy surowca odgrywają kluczową rolę, ponieważ praktyki uprawowe, odmiany roślin oraz logistyka magazynowania mogą znacząco zmieniać poziom ryzyka.
Ryzyko zdrowotne i kumulacja
Eksperci podkreślają, że choć pojedyncze spożycie produktu z poziomami poniżej norm UE rzadko powoduje bezpośrednie zdarzenia zdrowotne, to długotrwałe i częste spożywanie podobnych produktów może prowadzić do kumulacji narażenia. Długotrwałe narażenie na niektóre mykotoksyny wiązane jest z uszkodzeniami wątroby i nerek, osłabieniem odporności oraz zwiększonym ryzykiem nowotworowym, co jest przedmiotem badań toksykologicznych. Ryzyko kumulacji przy częstej diecie oznacza, że strategie zarządzania narażeniem muszą uwzględniać cały łańcuch żywnościowy, a nie tylko pojedyncze produkty.
W świetle wyników naukowcy i specjaliści ds. bezpieczeństwa żywności apelują o uzupełnienie i ujednolicenie procedur kontroli mykotoksyn dla produktów roślinnych, zwłaszcza tych przygotowywanych z mieszanek surowców pochodzących od różnych dostawców. Brakuje precyzyjnych wytycznych skoncentrowanych na gotowych alternatywach mięsa i napojach roślinnych, dlatego konieczne jest doprecyzowanie zakresu badań i limitów analitycznych stosowanych w nadzorze. W praktyce oznacza to większą odpowiedzialność producentów, importerów i poddostawców surowców.
Rozszerzenie monitoringu surowców na etapie magazynowania i przyjęcia do produkcji przez przedsiębiorstwa przetwórcze. 2. Ustalenie specyficznych limitów i procedur kontrolnych dla gotowych produktów roślinnych, uwzględniających kumulację spożycia. 3. Wdrożenie dobrych praktyk magazynowania i suszenia na poziomie gospodarstw i zakładów zbiorczych. 4. Inwestycje w szybkie metody analityczne i programy badawcze nad odpornością odmian i obroną przed pleśnią.
Dla rolnictwa praktyczne konsekwencje obejmują konieczność doskonalenia agrotechniki — odpowiedni termin zbioru, szybkie i skuteczne suszenie ziarna oraz kontrola wilgotności w magazynach. Selekcja odmian o lepszej odporności na porażenia grzybami oraz stosowanie profilaktyki agrotechnicznej może zmniejszyć presję mykotoksyn na surowce. Systemy łańcucha dostaw powinny wprowadzać śledzenie pochodzenia surowców i certyfikowane kontrole jakościowe, by ograniczyć ryzyko przenoszenia zanieczyszczeń do produktów finalnych.
Na poziomie konsumenta rekomendowane jest zachowanie różnorodnej diety i umiarkowane spożycie jednego typu przetworów roślinnych, co redukuje ryzyko długotrwałej ekspozycji. Jednocześnie sektor spożywczy powinien transparentnie informować o działaniach kontrolnych i wprowadzać systemy kontroli jakości oparte na analizie ryzyka. Dalsze badania w 2026 roku i latach następnych powinny skupić się na modelowaniu narażenia populacyjnego oraz opracowaniu praktycznych progów bezpieczeństwa dostosowanych do diet roślinnych.
Zdjęcie - pliki.farmer.pl
