Zmiana przepisów o stażu pracy obowiązująca od 1 maja 2026 r. może zwiększyć wymiar urlopu nawet o sześć dni dla pracowników sektora prywatnego, w tym pracowników zatrudnionych w gospodarstwach i firmach rolniczych. To oznacza konieczność przeanalizowania zapisów kadrowych i planów pracy w gospodarstwach, zwłaszcza w sezonie siewów i zbiorów. Zmiana dotyczy również osób pracujących na umowach cywilnoprawnych i prowadzących działalność gospodarczą, co ma bezpośrednie przełożenie na rynek pracy w rolnictwie. Dla wielu gospodarstw będzie to impuls do uporządkowania dokumentacji pracowniczej i wprowadzenia strictejszych procedur kadrowych.
Nowa definicja stażu pracy
Nowelizacja rozszerza katalog okresów, które można doliczać do stażu pracy, obejmując między innymi umowy zlecenia oraz okresy prowadzenia działalności gospodarczej, co w praktyce oznacza uznawanie umów cywilnoprawnych przy ustalaniu uprawnień pracowniczych. Dla rolnictwa ważne jest, że wielu sezonowych wykonawców czy podwykonawców, którzy dotychczas byli traktowani jako osoby bez długotrwałego stażu, może uzyskać prawo do wyższego wymiaru urlopu po uwzględnieniu tych okresów. Zmiana wymaga weryfikacji rodzaju zatrudnienia w umowach, klasyfikacji pracowników i pracowników współpracujących przy prowadzeniu gospodarstwa.
Podstawową konsekwencją dla pracowników jest możliwość przekroczenia progu 10 lat stażu, po którym następuje automatyczne zwiększenie wymiaru urlopu z 20 do 26 dni rocznie, co dla pracodawcy oznacza większe obciążenie planu urlopowego i potencjalne koszty zastępstw. W praktyce rolniczej dodatkowe dni urlopu w szczytach sezonowych mogą wymagać przestawienia harmonogramów oraz zatrudnienia dodatkowych osób lub sięgnięcia po usługodawców. Z punktu widzenia pracownika zmiana poprawia zabezpieczenia socjalne i sprawia, że praca na umowach cywilnoprawnych czy własna działalność mogą lepiej liczyć się do świadczeń.
Aby nowe okresy zostały uwzględnione, pracownik musi uzyskać i przekazać pracodawcy odpowiedni dokument potwierdzający te okresy, co oznacza praktyczne obowiązki administracyjne po stronie gospodarstwa. Konieczne jest wystąpienie do ZUS i pobranie zaświadczenia z ZUS, które dostępne jest online; bez tego dokumentu pracodawca nie ma podstaw do doliczenia dodatkowego stażu. W gospodarstwie właściciel powinien przygotować procedury przyjmowania takich zaświadczeń i aktualizacji kartotek pracowniczych oraz skonsultować zmiany z biurem rachunkowym lub prawnikiem.
Skutki dla gospodarstw i prac sezonowych
Zmiana ma szczególne znaczenie dla gospodarstw intensywnie korzystających z pracy sezonowej, agencji pracy tymczasowej oraz współpracujących przedsiębiorców. W krótkim terminie gospodarstwa mogą odczuć wzrost kosztów pracy i konieczność reorganizacji grafików pracy, a w średnim terminie możliwa jest większa formalizacja zatrudnienia i rosnące zapotrzebowanie na stałych pracowników. Dla pracowników samodzielnie prowadzących działalność gospodarczą lub wykonujących zlecenia to krok do pełniejszego uwzględnienia ich doświadczenia zawodowego przy ustalaniu uprawnień.
Sprawdź ewidencję zatrudnienia i okresy współpracy pracowników pod kątem nowych zasad liczenia stażu pracy.
Poinstruuj pracowników, jak pobrać zaświadczenie z ZUS online i jakie terminy przekazania dokumentu obowiązują.
Zaktualizuj dokumentację kadrową, harmonogramy pracy i politykę urlopową w gospodarstwie.
W praktyce rolniczej szczególną uwagę trzeba zwrócić na klasyfikację osób pracujących w gospodarstwie: rodzina, stażyści, podwykonawcy oraz samozatrudnieni — ponieważ od tego zależy, czy ich okresy będą mogły być dokumentowane i doliczone do stażu. Warto także sprawdzić, czy umowy zlecenia i kontrakty z podmiotami świadczącymi usługi dla gospodarstwa zawierają zapisy ułatwiające udokumentowanie okresów składkowych. W przypadku wątpliwości należy konsultować konkretne przypadki z doradcą prawnym lub ZUS.
Koszty i zarządzanie zasobami ludzkimi
Dla budżetu gospodarstwa dodatkowe dni urlopu mogą oznaczać wzrost kosztów bezpośrednich (wynagrodzenia, zastępstwa) oraz kosztów pośrednich (organizacja pracy, szkolenie zastępów). Jednocześnie zmiana może ograniczyć fluktuację i zwiększyć przywiązanie pracowników, jeśli będą mieli łatwiej policzony staż i lepsze świadczenia. W dłuższej perspektywie gospodarstwa mogą inwestować w automatyzację i maszyny w celu ograniczenia sezonowych braków kadrowych lub przeglądać model współpracy, przyjmując do stałego zatrudnienia więcej osób.
Wyższe koszty płacowe i organizacyjne.
Większa formalizacja umów i dokumentacji kadrowej.
Poprawa ochrony socjalnej pracowników i większa przejrzystość praw pracowniczych.
Zachęta do inwestycji w mechanizację i długoterminowych zatrudnionych pracowników.
Podsumowując, gospodarstwa rolne i przedsiębiorstwa sektora rolno-spożywczego powinny od zaraz rozpocząć audyt zatrudnienia, informować pracowników o obowiązku pobrania zaświadczeń z ZUS oraz uwzględnić potencjalne zmiany kosztów przy planowaniu sezonów. Konsultacja z księgowym, ZUS i prawnikiem pracy pomoże uniknąć błędów przy naliczaniu stażu i wdrożyć procedury pozwalające na sprawne funkcjonowanie gospodarstwa przy nowych przepisach.
Zdjęcie - pliki.farmer.pl
