Rolnicy i organizacje rolnicze w 2026 roku domagają się przeprowadzenia kompleksowej analizy funkcjonowania przetargów ofertowych na dzierżawę państwowej ziemi. Postulat ten pojawił się w trakcie posiedzenia parlamentarnego zespołu zajmującego się ochroną i rozwojem polskiej produkcji rolnej, gdzie uczestnicy wskazywali na brak twardych danych potrzebnych do oceny skutków dotychczasowych rozwiązań. W debacie wielokrotnie podkreślano, że proponowanie zmian kryteriów bez uprzedniej, rzetelnej ewaluacji systemu może prowadzić do błędnych decyzji i nowych kontrowersji. Rolnicy oczekują pełnej przejrzystości, zestawień statystycznych oraz jawnych raportów, które pokażą, jakie gospodarstwa faktycznie korzystały z ofert dzierżawy.
Brak zbiorczych danych w KOWR
Podczas dyskusji przedstawiciele Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa przyznali, że instytucja nie dysponuje kompletnymi, zbiorczymi analizami struktury gospodarstw wygrywających przetargi. KOWR nie posiada kompletnych danych zostało wskazane jako kluczowa przeszkoda w merytorycznej ocenie efektywności przetargów i weryfikacji, czy cele polityki ziemskiej są realizowane. KOWR tłumaczy, że dotychczas analizuje głównie skargi i odwołania oraz przypadki sygnalizowane przez interwencje, co nie zastępuje oficjalnego, usystematyzowanego raportu o wynikach procesu dzierżaw. Brak takich zestawień utrudnia porównania między województwami i ocenę wpływu przetargów na rozwój lokalnych gospodarstw.
Rolnicy formułują konkretne żądania wobec instytucji i ministra rolnictwa, sygnalizując potrzebę natychmiastowych działań w 2026 roku. Rolnicy domagają się pełnej analizy jako warunku dalszych rozmów o zmianie kryteriów przetargowych. Wśród postulatów pojawiają się zarówno oczekiwania dotyczące danych, jak i propozycje zmian proceduralnych, które mają poprawić przejrzystość i uczciwość wyboru dzierżawców.
Udostępnienie zbiorczych statystyk o wygranych przetargach z podziałem na strukturę gospodarstw, wiek właścicieli i odległość od dzierżawionych działek.
Publikacja pełnej listy wyników przetargów z uzasadnieniami kwalifikacji zwycięzców i punktacją stosowaną w ocenie ofert.
Przeprowadzenie niezależnego audytu mechanizmów kwalifikacji uczestników przetargów i sposobu weryfikacji dokumentów.
W debacie eksperci i przedstawiciele branży wskazywali, że problemem nie muszą być same kryteria oceny ofert, lecz mechanizmy ich stosowania i weryfikacji zgłoszonych danych przez uczestników. Wielu uczestników wskazywało na zjawiska związane z pozornym tworzeniem gospodarstw czy przemeldowaniami dokonywanymi bez realnej działalności rolniczej. W związku z tym proponowane są zmiany proceduralne oraz techniczne rozwiązania, które mają zapobiegać nadużyciom i chronić interes małych oraz lokalnych gospodarstw.
Zaostrzenie zasad weryfikacji statusu młodego rolnika i rzeczywistej działalności rolniczej przed przyznaniem punktów preferencyjnych.
Wydłużenie minimalnego okresu zameldowania i prowadzenia działalności gospodarczej przed możliwością uczestnictwa w przetargu.
Wprowadzenie obowiązku przedłożenia elektronicznego wykazu produkcji rolnej lub innych dowodów prowadzenia gospodarstwa przez określony czas.
Zwiększenie udziału kryterium społecznego i lokalnego powiązania w ocenie ofert, z jasnymi wskaźnikami i wagami punktowymi.
Jak powinna wyglądać analiza i dalsze kroki
Rolnicy i parlamentarzyści zapowiedzieli, że na podstawie obrad przygotują interpelacje i wnioski do ministerstwa oraz KOWR z żądaniem pilnego przygotowania raportu i harmonogramu działań naprawczych. Wśród rekomendowanych elementów analizy wskazuje się m.in. stworzenie centralnej bazy danych przetargów, porównywalnych wskaźników efektywności oraz mechanizmu regularnych przeglądów polityki ziemskiej. Eksperci postulują też wdrożenie narzędzi informatycznych ułatwiających weryfikację dokumentów i krzyżowe sprawdzanie danych przez różne rejestry publiczne.
Praktyczne rozwiązania proponowane na przyszłość obejmują szkolenia dla komisji przetargowych, jasne procedury dokumentacyjne oraz harmonogram audytów z udziałem niezależnych ekspertów. Autorzy postulatów podkreślają, że dopóki nie będzie rzetelnych danych i transparentnych kryteriów stosowanych jednolicie w całym kraju, każda zmiana systemu będzie narażona na zarzuty o stronniczość. Realizacja rekomendacji ma na celu zarówno ochronę lokalnych gospodarstw rodzinnych, jak i poprawę efektywności użytkowania ziemi państwowej.
W perspektywie najbliższych miesięcy oczekuje się, że debata przeniesie się z sesji zespołu do konkretnych prac legislacyjnych i audytowych. Rolnicy zapowiadają monitorowanie działań administracji oraz udział w konsultacjach społecznych dotyczących ewentualnych zmian w przepisach i procedurach przetargowych. Jeśli zaproponowane analizy i rekomendacje zostaną wdrożone, możliwe jest ograniczenie nadużyć, poprawa alokacji gruntów oraz większe wsparcie dla rozwoju lokalnych, zrównoważonych gospodarstw rolnych.
Na koniec debaty pojawiło się wspólne stanowisko, że dyskusje o kryteriach i zasadach dzierżawy powinny być prowadzone na podstawie faktów, a nie pojedynczych sygnałów czy emocji; bez wiarygodnej analizy dalsze zmiany ryzykują pogłębieniem problemów sektora. Przyszłość polityki ziemskiej w 2026 roku zależy więc od szybkości i jakości przygotowanej przez instytucje odpowiedzi na postulaty o transparentność i rzetelną ocenę dotychczasowych praktyk.
Zdjęcie - pliki.farmer.pl
