Arubaanse boeren vrezen verdringing door een gepland glastuinbouwcomplex van 30.000 vierkante meter en vragen zich af wie profiteert van miljoenen uit Den Haag. Op Aruba en de andere Caribische eilanden wordt ruim 90 procent van het voedsel geïmporteerd, waardoor prijzen hoog blijven en lokale producenten kwetsbaar zijn voor schommelingen in transport- en energieprijzen. Kleine boeren zeggen dat zij structurele steun nodig hebben om markttoegang te behouden en lokaal voedzaam voedsel te leveren.
Volgens veehouder Sherman Libiee staat zijn bedrijf onder druk van loslopende honden, toerisme en krapte op grond: "Ik heb vierhonderd varkens en geiten die regelmatig worden aangevallen; we krijgen geen compensatie en we verliezen dieren." Libiee verkoopt aan slagerijen en restaurants maar twijfelt of zijn bedrijf kan overleven als de druk op land en markt toeneemt. Hij noemt ook groeiende verhuur van grond via Airbnb als directe concurrentie voor landbouwgrond.
Voorzitters van boerenorganisaties, zoals Jair Britten van de Comision Pro Cunukero Arubiano die 65 Arubaanse boeren vertegenwoordigt, vinden dat beleidskeuzes te veel inzetten op grootschalige technologie en te weinig op steun aan bestaande kleinschalige productie. Zij benadrukken dat lokale gewassen als yams en yuca en vlees belangrijke rol spelen bij voedselzekerheid bij transportstops of stormen. Kleine boeren vragen om directe subsidies, betere logistiek en minder bureaucratie om hun productie te verhogen.
Den Haag stelde middelen beschikbaar voor voedselzekerheid via een fonds en directe subsidies richting eilandoverheden; het fonds, het CariFoodFund, werkt vanuit Nederland met een mix van leningen en subsidies voor landbouwbedrijven. Volgens de Nederlandse vertegenwoordiger op de eilanden is het fonds vooral bedoeld voor lokale ondernemers en verwacht men in 2026 te starten met beoordeling van aanvragen. 24 miljoen euro is beschikbaar gesteld voor voedselzekerheid, volgens de communicatie over het fonds.
Het aangekondigde Agri-Innovation Park (AIP) richt zich op hightech glastuinbouw met verhuurbare kasruimte en automatisering, en staat gepland voor bouw in 2026; advies- en ingenieursbureau AAB won de opdracht voor technisch ontwerp en haalbaarheid. Lokale boeren uiten bezorgdheid dat dergelijke investeringen hen economisch buitenspel zetten en dat toeleveranciers en grotere spelers onevenredig profiteren van fondsen. Er zijn ook vragen over aanbestedingen voor adviesopdrachten en nulmetingen die door internationale bedrijven werden uitgevoerd.
Experts en telers waarschuwen voor technische en klimaatgebonden uitdagingen: kassen in warmteklimaten vragen extra koeling en continu energiebeheer, en hydroponics vereist 24/7 pompwerking om succes te waarborgen. Teler Ari Lichtenstein gebruikt eenvoudige hydroponics in schermkassen maar merkt dat marktprijzen en importen zijn positie onder druk zetten. Het AIP van 30.000 m2 richt zich op hightech glastuinbouw, terwijl sommige experts pleiten voor eenvoudige, goed geventileerde kassen en laagdrempelige systemen die beter passen bij lokale kennis en middelen.
Er zijn ook praktijkvoorbeelden van kleinschalig succes: op Sint Eustatius groeit lokale productie via het Made in Statia-initiatief, met goedkopere en verse producten op de markt en pilots voor regenwateropvang en teelt onder zonnepanelen. Deze voorbeelden laten zien dat kleinschalige projecten de lokale beschikbaarheid en betaalbaarheid van verse groenten kunnen vergroten.
Onder onderzoekers en lokale belangenorganisaties leeft de wens voor een inclusieve mix van maatregelen: toegang tot leningen en subsidies voor kleine boeren, ondersteuning in kennis en logistiek, en keuze voor productie die voedzaam en lokaal relevant is. Hoog energieverbruik in kassen door koeling blijft een randvoorwaarde die meeneemt in de afweging tussen hightech en eenvoudige teeltsystemen. De minister van Economische Zaken is benaderd voor toelichting maar gaf geen nadere reactie via zijn landbouwcoördinator.
Foto - www.nrc.nl
