De beschikbaarheid van voldoende en schoon zoet water staat structureel onder druk, waarschuwt de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli), met directe gevolgen voor boeren en tuinders. Volgens het advies verslechtert de situatie door klimaatverandering, vervuiling en een toenemende vraag naar water, terwijl inrichting en beleid van de land- en tuinbouw daar nog onvoldoende op zijn aangepast. Dit raakt zowel de waterkwaliteit als de waterbeschikbaarheid en leidt tot maatregelen die bedrijfsvoering veranderen en kosten verhogen.
Druk op zoetwatersysteem
Op zandgronden in Oost- en Zuid-Nederland daalt de grondwaterstand in droge perioden, waardoor beregeningswater schaars wordt en opbrengsten kunnen dalen. Tegelijkertijd kunnen waterschappen en provincies kiezen voor hogere peilen om verdroging tegen te gaan; voor melkveehouders betekent dat nattere percelen met risico's voor draagkracht en benutting. De waterkwaliteit staat onder druk door nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen, wat leidt tot strengere regels rond middelengebruik en bemesting en extra beperkingen nabij waterwingebieden.
Volgens Rli-commissievoorzitter Erik Verhoef is regelgeving voor de agrarische sector onvermijdelijk omdat de sector nauw verweven is met het zoetwatersysteem. Verhoef benadrukt dat boeren niet alleen bijdragen aan vervuiling maar ook slachtoffers zijn van de bedreigingen in het advies, en dat een robuuster watersysteem minder onwelkome maatregelen zoals sproeiverboden noodzakelijk maakt. Hij pleit voor een strategisch plan dat in samenspraak met landbouw en andere maatschappelijke partijen wordt opgesteld, waarbij ook de baten voor boeren duidelijk moeten zijn.
Praktische maatregelen en voorbeelden
Het advies noemt voorbeelden van regionale experimenten met zogenoemde 'waterlandschappen' in Noord-Brabant en delen van Gelderland, waar landbouw, natuur en waterbeheer worden afgestemd en boeren vergoed worden voor waterbeheermaatregelen. Efficiënter watergebruik krijgt grotere nadruk: druppelirrigatie in de akkerbouw, hergebruik van spoelwater in de glastuinbouw en opvang van regenwater op bedrijfsniveau worden als concrete opties genoemd. Deze maatregelen vereisen investeringen, maar kunnen noodzakelijk zijn om toegang tot water en bedrijfscontinuïteit te behouden.
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) rekent door welke economische gevolgen extreem weer kan hebben en noemt een mogelijke schade in 2050 van tussen de 100 miljoen en 1 miljard euro door piekbuien en langdurig nat weer. Voor aardappeltelers waarschuwt het PBL dat zonder ingrijpen een opbrengstdaling van 35 procent tegen 2050 kan optreden. Die cijfers onderstrepen de financiële prikkel voor aanpassingen in waterbeheer en teeltstrategieën.
De Rli stelt dat water als randvoorwaarde een sturende rol moet krijgen in landbouwbeslissingen: naast grond, mest en productie komt nu de beschikbaarheid en kwaliteit van water. Zonder ingrijpen waarschuwt het advies voor structurele tekorten, stijgende kosten en toenemende conflicten, waarmee stilstand voor de sector geen optie is.
Foto - www.nieuweoogst.nl
