Volgens de Wageningse onderzoeker Gerard Ros en zes collega’s biedt hun in 2026 gepresenteerde rapport een praktisch pad om stikstofuitstoot substantieel te verminderen én natuurherstel te versnellen. Hun aanpak draait om doelsturing: boeren krijgen een uitstootdoel en mogen zelf kiezen welke maatregelen ze nemen, terwijl natuurbeheerders actief werk moeten maken van herstelmaatregelen zoals het bijmesten van verzuurde bodems met steenmeel of schelpengruis. De auteurs adviseren ook een herziening van het vergunningstelsel zodat noodzakelijke aanpassingen in bedrijfsvoering juridisch mogelijk worden. Het rapport kreeg brede politieke aandacht en wordt betrokken bij kabinetplannen, aldus Ros.
Praktische voorstellen
Het voorstel werkt met regionale uitstootplafonds die vervolgens onder bedrijven worden verdeeld; volgens de auteurs is sturen op uitstoot op gebiedsniveau praktischer dan individuele depositienormen. De maatstaf voor de benodigde natuurkwaliteit blijft de kritische depositiewaarde (KDW), maar die is volgens de onderzoekers ongeschikt als rechtstreeks bedrijfsinstrument. Door eerst een gebiedsplafond vast te stellen en dat vervolgens juridisch over bedrijven te verdelen, komen vergunningen weer binnen bereik zodra de uitstoot onder dat plafond zakt. Ros benadrukt dat deze opzet ook uitruilmogelijkheden biedt: het ene bedrijf kan meer doen voor klimaat, het andere meer voor stikstofreductie.
De auteurs stellen verder gerichte zones voor waar maatregelen het meest effect hebben; in zones van 500 meter rond natuurgebieden wordt een forsere inzet gevraagd. In die zones adviseren ze een stikstofreductie van 80 procent, met ruimte voor lokale keuzes zoals minder dierlijke mest, aanpassing van beweiding of verplaatsing van stallen. Technologie kan veel oplossen in gesloten varkens- en pluimveestallen, terwijl bij open melkveestallen vooral management en diervoeding bepalen hoeveel uitstoot valt te besparen. Ros zegt duidelijk: deelname aan de transitie is geen vrije keuze — wie niet mee wil, zal uiteindelijk juridisch worden gedwongen.
Natuurherstel hoort volgens de auteurs naast emissiereductie te staan omdat herstel van historie schade tijd kost en andere factoren meespelen. Ze pleiten voor actieve maatregelen in natuurgebieden, waaronder grootschalige toepassing van steenmeel of schelpengruis om verzuurde bodems in balans te brengen, maar waarschuwen voor zorgvuldig maatwerk vanwege mogelijke ongewenste stoffen en verstoring van bodemprocessen. Er is volgens hen meer monitoring nodig om effecten te volgen, en het kabinet heeft budget gereserveerd om extra herstelmaatregelen mogelijk te maken. Ros waarschuwt dat zelfs bij sterke emissiereductie de natuurreactie jaren kan duren; herstel kan een decennium vergen.
Op de juridische vraag naar termijnen noemen de auteurs een ambitie: halvering van de stikstofuitstoot in 2035. Een juridisch geborgde halvering in zeer korte tijd achten zij onrealistisch, maar Ros wijst erop dat aantoonbare en gebalanceerde stappen richting die doelen wel kunnen veranderen hoe rechters naar ingezet beleid kijken. Hij verwoordt dat liever praktisch: als de staat een dwangsom moet betalen, 'dan maar zo', maar volgens hem zet het voorstel de sector op het pad naar toekomstbestendig boeren en een betere natuur.
Foto - www.volkskrant.nl
